Stolpersteine, of struikelstenen, herinneren aan slachtoffers van het nationaalsocialisme. Dankzij het Comité 4 en 5 mei Baarn worden in november 43 stenen geplaatst in de gemeente. „Vijf jaar onderzoek, overleg, fondsenwerving en voorbereiding ging hieraan vooraf”, vertelt projectleider Peter Bakker. De vraag is, hoe is dit project ontstaan?
Het idee ontstond bij Bakker nadat hij in Soest een struikelsteen ontdekte. „Ik had er nog nooit van gehoord. Ik ben gaan kijken en daar lag er eentje. Er was een hele ceremonie bij.” Toen hij later in Baarn ging wonen, vroeg hij zich af hoeveel struikelstenen daar lagen. Het antwoord was nul. „Ik dacht: dat kan toch niet waar zijn. In Hilversum liggen er al meer dan vijfhonderd. In Baarn moeten toch ook Joodse inwoners hebben gewoond.”
Burgemeester
Bakker begon vervolgens uit te zoeken wie de Joodse inwoners van Baarn waren en waar zij hadden gewoond. Uiteindelijk werden 45 personen gevonden, verspreid over 21 adressen. Voor hen komen 43 stenen. Twee leden van de familie Israëls krijgen geen steen in Baarn, omdat er voor hen al struikelstenen in Diemen liggen en nabestaanden geen tweede steen nodig vonden. Om het project mogelijk te maken, stapte Bakker naar burgemeester Mark Röell. „Die reageerde positief, maar stelde voorwaarden. De financiering moest door het comité zelf worden geregeld en Bakker moest zich aansluiten bij het Comité 4 en 5 mei Baarn.”
Vergunning
Daarna volgde het praktische traject. Er werd geld ingezameld via particuliere bijdragen en fondsen. „Sommige mensen wilden graag één steen betalen, anderen meerdere. Ook moesten voor alle stenen vergunningen worden aangevraagd, omdat ze in de openbare ruimte worden geplaatst. Die vergunningen zijn inmiddels verleend.” De huidige bewoners van de panden worden vooraf geïnformeerd. „Ze kunnen het niet tegenhouden omdat het openbare ruimte is, maar we vinden het belangrijk dat ze weten wat er gaat gebeuren.” De stenen zijn inmiddels besteld. Baarn werkt daarbij samen met het Comité Hilversum, dat grotere aantallen stenen bestelt. Daardoor kunnen de Baarnse stenen sneller worden geleverd.
Tien bij tien centimeter
Beeldhouwer Michael Friedrichs-Friedländer maakt de stenen in zijn atelier in Berlijn. Inmiddels werken zeven ontwerpers/makers aan de productie. Zij slaan de letters één voor één met de hand in het messing. Daarna wordt de messing plaat gevouwen en in beton gegoten. Het gaat nadrukkelijk niet om fabrieksmatige massaproductie. Volgens de stichting kunnen Demnig en zijn team momenteel ongeveer 600 stenen per maand maken voor opdrachtvers over de hele wereld. Een struikelsteen is een betonnen blokje van tien bij tien bij tien centimeter met bovenop een messing plaatje. Daarop staan de naam, geboortegegevens en het lot van de persoon. De steen wordt op straatniveau in het trottoir gelegd. „Je loopt eroverheen, ziet hem liggen en staat even stil. Je leest wat erop staat en kijkt naar het huis. Dan heb je je eigen gedachten erbij.” Na plaatsing houdt het werk niet op. De stenen moeten worden onderhouden en beschermd tegen vandalisme en beschadiging bij straatwerkzaamheden. Bakker wil daarom ook scholen bij het project betrekken. „Het is eigenlijk een project dat nooit ophoudt.” Mogelijk komt er bovendien een officiële wandeling langs de struikelstenen.” (Bron: Eemland1)
