Opinie: meepraten mag, maar hoeveel invloed krijgen inwoners werkelijk?

De gemeente Soest wil het vertrouwen van inwoners in de lokale democratie versterken. Daarvoor komt het college met een nieuwe participatievisie en een participatieverordening. Inwoners moeten vooraf weten hoeveel invloed ze hebben op gemeentelijke plannen en achteraf horen wat er met hun ideeën is gebeurd. Het klinkt als een verbetering. Maar de vraag is waarom zulke vanzelfsprekende uitgangspunten eigenlijk nog eens apart moeten worden vastgelegd. Wie inwoners vraagt om mee te denken, moet daar serieus werk van maken. Te vaak is participatie een verplicht nummer. De gemeente organiseert een informatieavond, verzamelt suggesties, maakt een verslag en gaat vervolgens over tot de orde van de dag. Inwoners hebben hun zegje mogen doen, maar of dat ook iets heeft opgeleverd, blijft nogal eens onduidelijk. Dat is geen participatie, maar inspraak als decorstuk. Het college lijkt zich daarvan bewust. De nieuwe visie moet duidelijk maken waarover inwoners kunnen meepraten, hoeveel invloed zij hebben en wat er met hun inbreng gebeurt. Ook moet de gemeente uitleggen waarom voorstellen niet worden overgenomen. Dat laatste is misschien wel het belangrijkste. Niet ieder idee is uitvoerbaar of wenselijk. Maar een gemotiveerde afwijzing is iets anders dan helemaal niets meer laten horen. Toch schuilt er een addertje onder het gras. Want wie bepaalt hoeveel invloed inwoners krijgen? De gemeente zelf. Zij bepaalt doorgaans ook wanneer een participatietraject begint, welke onderwerpen bespreekbaar zijn en hoeveel ruimte er nog bestaat om plannen te veranderen. Als de belangrijkste besluiten al zijn genomen voordat inwoners mogen aanschuiven, blijft hun invloed beperkt tot de randen van het beleid.

Het college onderscheidt drie vormen van participatie: initiatieven van inwoners zelf, gemeentelijke plannen waarbij inwoners worden betrokken en gesprekken die de gemeenteraad rechtstreeks met de samenleving voert. Dat is een nuttig onderscheid, maar het zegt nog weinig over de daadwerkelijke zeggenschap. Een inwoner die met een goed plan komt, wil niet alleen weten bij welk loket hij moet zijn. Die wil vooral weten of de gemeente bereid is iets met dat plan te doen. Wethouder Annemarieke Weith-Plomp benadrukt dat meepraten pas waarde heeft als vooraf duidelijk is hoeveel invloed inwoners hebben. Een terechte constatering. Maar de proef op de som komt pas wanneer inwoners met voorstellen komen die het gemeentebestuur niet goed uitkomen.

De gemeenteraad bespreekt de nieuwe regels op 26 november. Daarna volgt naar verwachting in december een besluit. Vanaf 1 januari 2027 zijn gemeenten wettelijk verplicht een participatieverordening te hebben. Soest voldoet daarmee straks aan de wet. Maar een verordening is nog geen garantie voor betere democratie. Uiteindelijk wordt participatie niet beoordeeld op het aantal bijeenkomsten, inspraakavonden of ingevulde formulieren. De maatstaf is veel eenvoudiger: durft het gemeentebestuur zich daadwerkelijk te laten beïnvloeden door de mensen voor wie het beleid maakt? Anders blijft het bij een fraai opgeschreven uitnodiging om mee te praten, terwijl de gemeente zelf gewoon haar eigen koers blijft varen.