Jozef en Sara werden vermoord in Auschwitz, nu krijgen ze een struikelsteen in Baarn

Na vijf jaar voorbereidingen krijgt Baarn de komende maanden 43 struikelstenen op twintig adressen. De eerste openbare onthulling is zaterdag 28 november. Dan worden aan de Van Wassenaerlaan twee stenen geplaatst ter nagedachtenis aan Jozef Lezer en zijn vrouw Sara.

Bij de ceremonie zijn geen nabestaanden. ,,We hebben ons best gedaan, maar die zijn niet gevonden”, vertelt Peter Bakker van het comité 4/5 mei Baarn. Bij andere onthullingen zijn wel nabestaanden betrokken. Zij hebben nadrukkelijk aangegeven de plechtigheden besloten en zo sober mogelijk te willen houden. Daarom vinden die in kleine kring plaats. „Je moet het eigenlijk zien als een uitvaart. Nabestaanden willen het vaak zo klein mogelijk houden. Dit is soms het enige wat er nog voor deze mensen is. Dat respecteren we natuurlijk.”

Gedwongen vertrek

Jozef Lezer en Sara Speijer kwamen in november 1938 in Baarn wonen. Ze waren in 1922 getrouwd en hadden vermoedelijk een welgesteld bestaan opgebouwd. Maar hun leven veranderde ingrijpend door de Duitse bezetting. Hun bezittingen verdwenen in handen van de beruchte roofbank Lippmann-Rosenthal, die door de nazi’s werd gebruikt om Joodse families van hun geld en eigendommen te beroven. In oktober 1942 moesten Jozef en Sara Baarn verlaten en naar Amsterdam vertrekken. Een jaar later volgde deportatie via de Hollandse Schouwburg en kamp Westerbork naar Auschwitz. Daar werden ze op 22 oktober 1943, vrijwel direct na aankomst, vermoord. Jozef was 63 jaar, Sara slechts 52 jaar. De struikelstenen maken deel uit van het internationale Stolpersteine-project van de Duitse kunstenaar Günther Demnig. De kleine messing stenen worden in de stoep gelegd voor de huizen waar slachtoffers van het naziregime woonden.

Vijf jaar werk

In Baarn gaat het om 43 stenen op twintig adressen. Het project heeft vijf jaar voorbereiding gekost. Met crowdfunding en bijdragen van grote en kleine donateurs is uiteindelijk tussen de 9000 en 10.000 euro bijeengebracht voor dit project. ,,Daarmee hebben we alles mogelijk kunnen maken. Baarn is natuurlijk een relatief kleine gemeente. Ter vergelijking: in Hilversum liggen zo’n 550 struikelstenen.” Voor Bakker is het een bijzonder moment. „Het is heel plezierig om na vijf jaar het concrete doel nu echt volbracht te zien. We zijn ook blij dat we een aantal nabestaanden hebben kunnen achterhalen en dat we dit voor hen, en voor onze oud-bewoners kunnen doen. Dit is een stukje geschiedenis dat ook bij Baarn hoort.” De onthullingen vinden verspreid over de komende maanden plaats. Eerst komen de adressen aan de beurt waar nabestaanden bij aanwezig zijn. Die ceremonies zijn besloten. Later volgen naar verwachting meer openbare onthullingen. Het streven is om uiterlijk in maart 2027 alle 43 stenen te hebben geplaatst.

Herinnering levend houden

Na maart houdt het project niet op. Het comité wil uiteindelijk een wandelroute maken langs alle struikelstenen, zodat belangstellenden de plekken kunnen bezoeken. Ook wordt gekeken of scholen kunnen helpen bij het onderhoud, bijvoorbeeld door een klas te koppelen aan een aantal stenen. Daarnaast wil het comité regelmatig controleren of de stenen er nog goed bij liggen. Bij straatwerkzaamheden in andere gemeenten zijn stenen soms beschadigd of verdwenen. In Baarn worden ze daarom zo stevig mogelijk aangebracht. „Het idee is dat mensen er letterlijk even bij stil kunnen staan”, zegt Bakker. „Zo krijgen deze mensen een permanente plek in de herinnering van Baarn.” Belangstellenden zijn op zaterdag 28 november om 14 uur welkom bij de onthulling van de struikelstenen van Jozef en Sara Lezer aan de Van Wassenaerlaan 14 in Baarn. (Bron: Eemland 1)