Wie de trap afloopt naar de kelder van de bibliotheek in Baarn, stapt ongemerkt ruim een eeuw terug in de tijd. De geur van oude voorwerpen, zorgvuldig ingerichte kamers en persoonlijke verhalen brengen een wereld tot leven die achter de statige villa’s van Baarn schuilging. Niet die van de rijke bewoners, maar juist van de mensen die ervoor zorgden dat alles op rolletjes liep: de dienstboden.

De Historische Kring Baerne richtte de gratis tentoonstelling ‘Ja, mevrouw’ in, over het leven van de Baarnse bediening rond 1900. En die blijkt verrassend levendig.

Getuigschrift dienstbode

In de slaapkamer is Hannah Dorrestijn (8) uit Hilversum druk bezig een pop aan te kleden. Even daarvoor vouwde ze in de keuken servetten, schonk ze thee in en legde ze in de eetkamer het bestek volgens de etiquette neer. Voor iedere voltooide klus krijgt ze een stempel. Wie alle opdrachten afrondt, mag zich officieel dienstbode noemen en ontvangt een getuigschrift. „De pop aankleden vond ik tot nu toe het allerleukst”, vertelt ze enthousiast. Hannah logeert dit weekend bij haar opa Jan Peter Dorrestijn (70), die haar meenam naar de tentoonstelling. Voor haar is het bezoek extra bijzonder. Tussen de foto’s en documenten ontdekt ze namelijk haar eigen familiegeschiedenis. „Mijn opa’s opa was chauffeur en zijn oud-tante was dienstmeisje. Zij staan ook in de tentoonstelling.”

Villa Uytenbosch

Een van de blikvangers is voor haar een brief uit 1919, waarin Jan Dorrestein hoort dat hij is aangenomen als chauffeur én huisknecht bij de familie Pierson van villa Uytenbosch. Zijn salaris bedraagt 23 gulden per week. Bovendien mag hij met zijn vrouw in het koetshuis wonen, een gebouw dat vandaag de dag nog altijd in Baarn staat. Ook zijn zus Geertje kreeg een plek in de expositie. Zij werkte als dienstmeisje bij het echtpaar Quarles van Ufford in villa Vijverberg aan de Emmalaan. Bij haar 12,5-jarig dienstjubileum sprak de heer des huizes haar persoonlijk toe. Uit de bewaard gebleven toespraak blijkt hoe warm de verhouding tussen personeel en familie soms kon zijn. Juist dat soort verhalen wilde tentoonstellingsmaker Koen Seubring (26) vertellen. De leerkracht van groep 3 verdiepte zich maandenlang in het leven van de Baarnse bediening. „Het zijn juist deze verhalen uit het dagelijks leven die vaak minder zichtbaar zijn, maar ontzettend veel vertellen over hoe mensen vroeger leefden en werkten.”

Herinneringen

De tentoonstelling laat bezoekers niet alleen lezen, maar ook ervaren. In verschillende kamers staan voorwerpen die ooit in vrijwel ieder huishouden te vinden waren: een lampetstel, een stoof, een wastobbe, en oude kruiden van weleer. Ze roepen direct herinneringen op. „Die lampetkan heb ik lang niet gezien”, merkt deze bezoekster op. „Ik heb me daar op het internaat vroeger zelf nog mee gewassen.” Even later begint ze meteen te vertellen. Over hoe ze met een waskom met een beetje lauw water op de slaapkamer zich moest wassen. Over de wekelijkse wasdag. En over het feit dat uitgebreid douchen er simpelweg niet bij was. „Echt andere tijden hoor”, zegt ze lachend.

Nieuwe Baarnse verhalen

Volgens voorzitter Machteld Olthof van de Historische Kring Baerne is dat precies wat de tentoonstelling zo leuk maakt. „Ouderen beginnen spontaan verhalen te vertellen. Jongere generaties verbazen zich over hoe het leven er vroeger uitzag, terwijl het óók hún geschiedenis is. En wij horen als Historische Kring Baerne ondertussen weer nieuwe verhalen over Baarn. Zo ontdekken we bijvoorbeeld dat de verhoudingen tussen personeel en werkgevers hier vaak veel gemoedelijker waren dan de strenge klassenmaatschappij die we vooral uit Engeland kennen.”

Ze hoopt dat veel inwoners, maar vooral ook kinderen, de weg naar de tentoonstelling weten te vinden. Buitenschoolse opvanglocaties en scholen zijn, ook buiten de reguliere openingstijden, welkom voor een rondleiding op afspraak. ,,Trouwens. De openingstijden gaan we aanpassen, én, iedereen die graag op een ander moment wil komen kijken, kan zich melden voor een afspraak.”

De tentoonstelling ‘Ja, mevrouw’ is gratis te bezoeken in de Bibliotheek Eemland in Baarn en is nog tot het einde van het jaar te zien. (Bron: Eemland1)