Baarn, Bunschoten – Spakenburg en Soest zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog diep geraakt. In deze serie vertelt de redactie van Eemland1 in de aanloop naar Bevrijdingsdag de geschiedenis van huizen die de Duitse bezetting hebben meegemaakt. Vandaag: Burgemeester Grothestraat 53 in Soest.
Dit pand in Soest kent een bijzondere en beladen oorlogsgeschiedenis die nauw verbonden is met de aanwezigheid van de Nationaal-Socialistische Beweging, kortweg de NSB, in Nederland. In korte tijd veranderde het gebouw van een woonhuis in een politiek centrum en later weer in een commerciële ruimte.
Dit pand in Soest kent een bijzondere en beladen oorlogsgeschiedenis die nauw verbonden is met de aanwezigheid van de Nationaal-Socialistische Beweging, kortweg de NSB, in Nederland. In korte tijd veranderde het gebouw van een woonhuis in een politiek centrum en later weer in een commerciële ruimte.
Weerbaarheidsafdeling
Aanvankelijk werd de villa bewoond door dr. Rupert. Nadat hij naar een nabijgelegen woning verhuisde, kwam het pand leeg te staan. Tijdens de Duitse bezetting bood deze leegstand de NSB en haar paramilitaire tak, de Weerbaarheidsafdeling (WA), de mogelijkheid om het gebouw in gebruik te nemen. Door de ruime opzet van de villa en het omliggende terrein was het pand geschikt voor bijeenkomsten en activiteiten. In 1941 werd het intern verbouwd in opdracht van H.M. van Ewijck, een WA-hopman, waarna het dienst ging doen als vendelkwartier en groepshuis.
NSB
De officiële opening vond plaats op 21 juni 1941 en ging gepaard met veel ceremonie en propaganda. Honderden NSB- en WA-leden verzamelden zich bij het pand. Er werd muziek gemaakt, gezongen en er werden toespraken gehouden door verschillende leiders binnen de beweging. Ook werd een mars door Soest georganiseerd, waarmee de NSB haar aanwezigheid zichtbaar maakte voor de lokale bevolking. Het hijsen van vlaggen en de plechtige opening moesten de onderlinge saamhorigheid en strijdlust versterken.
Bauers
De aanwezigheid van het NSB-centrum stond echter niet los van de omgeving. Naast het pand bevond zich een pension dat later een horecabestemming kreeg (Bauers) waar Joodse vluchtelingen ondergedoken zaten. Het wonen naast een WA-hoofdkwartier moet dus voor hen een bedreigende situatie hebben opgeleverd. Deze nabijheid laat zien hoe tegenstellingen in de samenleving tijdens de bezetting letterlijk naast elkaar bestonden.
Oostfront
Het gebruik van het pand als NSB-centrum was van korte duur. Naar schatting functioneerde het slechts ongeveer anderhalf jaar als vendelkwartier. Een belangrijke reden hiervoor was dat veel WA-leden naar het oostfront vertrokken, waardoor de activiteiten in Soest afnamen. Dit onderstreept dat de invloed van de NSB, ondanks haar zichtbaarheid, niet altijd blijvend of stabiel was. (Bron: Eemland1)
