Weg van biomassa – maar wie houdt de sleutels?

Aardwarmte, warmte uit water en een publiek warmtebedrijf: Amersfoort ziet alternatieven voor biomassa. Maar de overstap gaat niet vanzelf. De techniek is er, de plannen liggen op tafel, maar de vraag blijft: wie betaalt, wie beslist en wie controleert?

Wie wil weten hoe Amersfoort over biomassa denkt, kan beter naar zwembad Amerena dan naar de raadszaal. Het complex wordt nu nog deels verwarmd met aardgas en biomassa, maar stapt voor bijna twee miljoen euro over op warmte uit het drinkwaterstation van Vitens. Zodra er een alternatief beschikbaar is, wil de gemeente dus van de houtstook af. Voor bewoners van het warmtenet geldt biomassa ondertussen als een ‘noodzakelijke tijdelijke brandstof’. De vraag is daarom wanneer die alternatieven er daadwerkelijk zijn.

Veelbelovend

Geothermie is een van de belangrijkste opties. Onderzoek wijst uit dat vooral de zuidkant van Amersfoort kansrijk is, met een verwacht vermogen van 5 tot 10 megawatt. Eind dit jaar of begin volgend jaar volgt aanvullend seismisch onderzoek. Daarna kan een proefboring worden overwogen. Daarmee zijn we er nog lang niet. Onderzoek, boring, vergunningen en aanleg kosten jaren. In Ede, waar de ontwikkeling verder is, wordt dit jaar daadwerkelijk geboord. Het project laat tegelijk zien hoe kwetsbaar de financiële kant van aardwarmte kan zijn. De boring leunt op maximaal 74,2 miljoen euro subsidie, verdeeld over vijftien jaar. De Mijnraad waarschuwde bovendien dat het project daarna verlieslatend kan worden. Ook de kosten voor het uiteindelijk afsluiten van de putten waren aanvankelijk onvoldoende onderbouwd.

Eigenaar

Daar komt een andere vraag bij: wie wordt eigenaar? In Ede werken publieke en private partijen samen. Ook staatsbedrijf EBN speelt een belangrijke rol. Dat is relevant voor Amersfoort, want EBN wordt mogelijk mede-eigenaar van het toekomstige publieke warmtebedrijf. De bron mag dan veranderen, maar daarmee verandert niet automatisch de machtsverhouding. Een concreter alternatief is warmte uit water. Bij de rioolwaterzuivering op de Isselt wordt al jaren gesproken over warmtewinning. De installatie zou potentieel ruim 7.000 huishoudens kunnen verwarmen. De techniek is bewezen. Maar tussen potentie en daadwerkelijke levering zit een belangrijk verschil. Het is onduidelijk hoeveel warmte de installatie medio 2026 daadwerkelijk aan het warmtenet levert. Openbare productiecijfers of een duidelijke voortgangsrapportage ontbreken. 

EBN

Dat is precies het soort informatie waar de gemeenteraad naar zou moeten vragen voordat het Omgevingsprogramma Warmte wordt vastgesteld. Want een duurzame belofte is nog geen duurzame warmtebron. Ook warmte uit het Valleikanaal wordt onderzocht. En Amerena laat zien dat zelfs drinkwater als warmtebron kan dienen. De alternatieven zijn dus reëel, maar kosten tijd en geld. Eind dit jaar moet het publieke warmtebedrijf worden opgericht. Gemeente, provincie, EBN en netwerkbedrijf NetVerder moeten daarin samen optrekken.

Warmtenet

Dat klinkt aantrekkelijk: een basisvoorziening als warmte in publieke handen in plaats van bij een private investeerder. Maar ook hier zijn fundamentele vragen. Wat neemt het publieke bedrijf precies over? Het bestaande warmtenet en de centrales blijven voorlopig eigendom van de private partij. En hoeveel risico loopt de gemeente met haar aandeel van 10 procent? De financiële onderbouwing van die deelname is niet openbaar. Daarmee dreigt een bekend probleem: de overheid neemt verantwoordelijkheid, terwijl de financiële risico’s voor inwoners onvoldoende zichtbaar zijn.

De echte test

De afgelopen jaren is veel beloofd: lokaal hout, duurzame warmte en lagere kosten. Tegelijk waren er problemen rond vergunningen, de herkomst van biomassa en de controle daarop. Nu ligt de kans om het anders te doen. Maar dan moet het publieke warmtebedrijf meer bieden dan alleen een andere eigenaar. Openbare cijfers, onafhankelijke controle, duidelijke afspraken over de warmtebronnen en inzicht in de financiële risico’s zijn noodzakelijk.Want als straks vooral de eigenaar verandert, maar inwoners nog steeds niet kunnen zien wat er wordt verstookt, wat warmte kost en wie de risico’s draagt, verandert er uiteindelijk weinig. Dan verandert de sleutelbos, maar niet het spel. (Bron: De Stadsbron)