De Matthäus-Passion van Johann Sebastian Bach geldt al eeuwenlang als een van de meest indrukwekkende en geliefde muziekwerken uit de westerse traditie. Opmerkelijk is dat de uitvoeringspraktijk in de loop der tijd aanzienlijk is veranderd. Waar het werk vroeger ongeveer vier uur duurde, nemen moderne uitvoeringen doorgaans nog maar zo’n tweeënhalf uur in beslag.
“Als kind vond ik het verschrikkelijk lang duren, dat hele stuk, maar als je zelf staat te zingen, gaat het heel snel.” Dit zegt Hanneke Kiel uit Baarn. Zij voerde het stuk twee keer per jaar uit in het Concertgebouw in Amsterdam, met KCOV Excelsior. „Op een gegeven moment kende ik het bijna uit mijn hoofd. Sommige koorstukken blijven indrukwekkend, zoals ‘Sind Blitze, sind Donner’. Dan was het net of je de donder door de Grote Zaal hoorde rollen. Voor dat koor was het stuk al zo bekend, dat we aan een stuk of acht repetitie-avonden genoeg hadden, om het weer even op te frissen en de lastige punten te repeteren. Helaas is het alweer een aantal jaar geleden dat ik bij dat koor zong. Ik zou de Matthäus-Passion graag weer eens uitvoeren. Voor mij hoort het echt bij de week voor Pasen, ik probeer ieder jaar wel naar een amateuruitvoering toe te gaan.”
Noten
Jaarlijks trekt de Matthäus-Passion volle kerken en concertzalen, en weet het stuk een breed publiek te raken: van doorgewinterde liefhebbers tot mensen die er voor het eerst mee in aanraking komen. Tegenwoordig wordt het werk in een hoger tempo uitgevoerd, waardoor de speelduur is teruggebracht tot ongeveer tweeënhalf uur, waar dat vroeger rond de vier uur lag. Dit verschil zit niet in de muziek zelf: er worden geen noten geschrapt. In plaats daarvan ligt het tempo tegenwoordig hoger en worden onderbrekingen, zoals applausmomenten tussen afzonderlijke delen, meestal vermeden. Hierdoor ontstaat een meer doorlopende luisterervaring die beter aansluit bij het hedendaagse publiek.
Diep gevoel
De emotionele impact van de Matthäus-Passion is een van de belangrijkste redenen voor haar blijvende populariteit. Een van de meest aangrijpende onderdelen is de aria ‘Erbarme dich’. In dit stuk wordt het berouw van Petrus muzikaal verbeeld, nadat hij Jezus driemaal heeft verloochend. Bach weet met zijn compositie een diep gevoel van spijt en innerlijke pijn over te brengen. De combinatie van de altstem en de vioolsolo zorgt voor een intieme en ontroerende sfeer, die luisteraars vaak tot in het hart raakt.
Vergeving
Het bijzondere aan de Matthäus-Passion is dat het werk niet alleen betekenisvol is voor gelovigen. Hoewel het stuk gebaseerd is op het lijdensverhaal uit het evangelie van Matteüs, overstijgt de thematiek religieuze grenzen. Thema’s als lijden, schuld, spijt en de zoektocht naar vergeving zijn universeel en herkenbaar voor ieder mens. Juist deze menselijke emoties maken dat de muziek van Bach ook vandaag de dag nog als actueel wordt ervaren.
Passie
De historische context speelt eveneens een rol in het ontstaan van dit meesterwerk. Bach componeerde de Matthäus-Passion in een tijd waarin het gebruikelijk was om op Goede Vrijdag een passie uit te voeren in de kerk. In 1727 ging het werk waarschijnlijk in première in Leipzig, waar Bach verantwoordelijk was voor de kerkmuziek. Deze traditie vormde de basis voor een compositie die uiteindelijk zou uitgroeien tot een van de meest invloedrijke werken uit de muziekgeschiedenis.
Naarden
De Matthäus-Passion is volledig gericht op het lijden en sterven van Jezus, zonder de opstanding te behandelen. Dit geeft het werk een intense en geconcentreerde lading, die de luisteraar uitnodigt tot reflectie. Of men nu gelovig is of niet, de Matthäus-Passion blijft een indrukwekkende muzikale ervaring die generaties blijft verbinden en ontroeren. De uitvoering van de Matthäus-Passion in de Grote Kerk in Naarden, een ultieme locatie voor klassieke muziek mede dankzij de uitstekende akoestiek, plaatst de Bachliefhebber soms voor verlegenheid. De drang om na afloop te klappen is groot. Maar vanavond, donderdag 2 april, vrijdag 3 april en zaterdag 4 april wordt er in de Grote Kerk niet geklapt. Een minuut stilte is dan het mooiste ‘applaus.’ (Bron: Eemland1)
