In Nederland is een blanco stem een geldige stem: het biljet blijft leeg, telt mee voor de opkomst, maar beïnvloedt de zetelverdeling niet. Met de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht roept dat de vraag op: is blanco stemmen protest, onvrede of nalatigheid?
Wim Zondag, jarenlang verkiezingstoezichthouder in Baarn en expert in kiesdelers, restzetels en voorkeursstemmen, ziet een blanco stem als een soort proteststem. “Mensen weten niet op welke partij ze moeten stemmen, of willen geen partij ondersteunen. Het heeft verder geen invloed op de uitslag, alleen op het opkomstpercentage.” Het verschil met een ongeldige stem is belangrijk: ongeldig is een biljet met herleidbare wijzigingen, zoals een handtekening, terwijl een blanco stem een bewuste politieke keuze is. “Blanco stemmen gaan overigens niet naar de grootste partij.”
Hoewel de blanco stem vaak wordt weggemoffeld in de media of verward met ongeldige stemmen, is het een legitiem signaal van betrokkenheid. Bij de recente landelijke verkiezingen brachten liefst 40.000 kiezers een blanco stem uit. Dit is een verdubbeling ten opzichte van dezelfde Tweede Kamerverkiezingen in 2023. “Dat beïnvloedt indirect de politieke verhoudingen en de weergave van de opkomst, omdat de blanco stem wel meetelt voor het opkomstpercentage, maar niet voor de kiesdeler. Elke verkiezing zie je dat een aantal mensen wel naar het stembureau gaat, maar geen partij wil ondersteunen. Dat is hun manier om onvrede te uiten.
De blanco stem is volgens de Baarnaar ten slotte geen protest buiten het systeem, maar binnen het systeem. “Juist daarom verdient deze stem journalistieke aandacht: het is een duidelijk democratisch signaal dat vaak ten onrechte wordt genegeerd.” Bron: Eemland1.
