Door Arjan Klaver
Vijf jaar geleden viel het kabinet-Rutte over de toeslagenaffaire. Politiek werd verantwoordelijkheid genomen, maar voor slachtoffers is de afrekening nog altijd gaande. Eén van hen is Paula Bouwer. “Mijn herstel is onvoltooid en m’n vragen onbeantwoord”.
Op 30 april 2021 werd Bouwer officieel erkend als gedupeerde van het toeslagenschandaal. Pas nu, vijf jaar later, zit zij midden in de integrale beoordeling om naast de integrale schade ook haar aanvullende schade vast te stellen. “Ik voel me pas sinds 2024 weer een normaal mens,” zegt ze. Die zin vat de traagheid en ontwrichtende werking van het herstelproces pijnlijk samen.
Onbruikbaar
Bouwer begon in 2007 een horecazaak in het centrum van Amersfoort. Vanaf dag één liep zij vast in bestuurlijke tegenwerking. Vergunningen bleven uit, procedures sleepten zich voort. De oorzaak bleek even absurd als onthullend: op haar terras was een urilift gepland – een ondergronds urinoir dat op afstand omhoog kon worden bediend. Die afstandsbediening lag bij andere ondernemers. Jarenlang bepaalden zij wanneer Bouwers terras onbruikbaar was. Tijdens een hoorzitting kwam aan het licht dat haar aanvraag voor een stadscafé zonder overleg was gewijzigd in een lunchroom met logies, zodat openingstijden aangepast konden worden aan de urilift.
‘Fraudeur’
Pas negen jaar later oordeelde de Raad van State dat dit alles tot schade had geleid. Tegen die tijd was de onderneming feitelijk al gesloopt. Daar bleef het niet bij. Bouwer werd door de Belastingdienst aangemerkt als fraudeur. Later kreeg zij schriftelijk bevestigd dat dit ten onrechte was gebeurd. Hoe die verdenking tot stand kwam, is nooit opgehelderd. Bouwer vermoedt dat haar persoonsgegevens zijn gedeeld tussen overheidsinstanties. Die zoektocht loopt nog steeds.
Herijkingssessies
Veertien jaar lang leefde Bouwer met het idee dat haar situatie een samenloop van pech was. Dat veranderde in 2021, toen zij deelnam aan herijkingssessies van de Belastingdienst. Daar ontmoette zij andere ouders. De herkenning was schokkend: identieke patronen, vergelijkbare vernieling van levens. De impact op haar kinderen was enorm. Financieel werd zij uitgehold, lichamelijk en mentaal uitgeput. “Dit was geen incident, dit was een systeem,” concludeert ze nu.
44.000 gezinnen
De hersteloperatie startte in 2021 met de veronderstelling dat zo’n 300 ouders waren getroffen. Eind 2025 staat de teller op 44.000 gezinnen, ruim 116.000 kinderen en 7.000 ex-partners. Tussen de 5.000 en 8.000 ondernemers zijn geraakt. Naar schatting 5.000 kinderen zijn uit huis geplaatst, 1.500 gezinnen zijn naar het buitenland gevlucht.
Massaal teruggevorderd
Sinds 2022 werkt Bouwer als onderzoeksjournalist. Haar onderzoek laat zien dat niet alleen de kinderopvangtoeslag werd misbruikt als wapen. Ook huurtoeslag, zorgtoeslag en het kindgebonden budget werden massaal teruggevorderd. “Gezinnen raakten in een kettingreactie van ellende: verlies van inkomen, opvang, huisvesting en uiteindelijk contact met jeugdzorg. In 2025 diende Bouwer Woo-verzoeken in bij het Ministerie van Financiën. Daarbij stuitte zij op een verwijderd document uit de CAF-weekbrieven met de titel: ‘De korte klap in het gezicht van de systeemfraudeur.’”
Toezichthouders
Dat document laat zien hoe niet alleen kinderopvangorganisaties, maar ook horeca, zorginstellingen, uitzendbureaus en fiscale dienstverleners als fraudeur werden bestempeld. “De instructies zijn onthutsend: ‘Zo snel mogelijk out of business maken.’ En ‘De trekker overhalen.’ Toezichthouders zoals de GGD traden met vooringenomenheid op. Gemeenten schrapten ondernemingen uit landelijke registers. De uitkomst was vaak hetzelfde: faillissement, sluiting, sociale en financiële ondergang.”
Ondernemers
Inmiddels bestaat de Belangengroep Gedupeerde Ondernemers Toeslagen/MKB/FSV. In oktober 2025 stemde de Tweede Kamer in met een motie voor onderzoek naar de omvang en gevolgen voor ondernemers. “Het is een eerste stap – rijkelijk laat. Zo’n 12.000 mensen wachten nog op erkenning van aanvullende schade. In veel dossiers ontbreken cruciale stukken. Internationaal wordt de Nederlandse toeslagenaffaire inmiddels vergeleken met het Post Office-schandaal in het Verenigd Koninkrijk en Robodebt in Australië: systemen die burgers als fraudeur bestempelen en levens verwoesten. De overheid erkende inmiddels aansprakelijkheid voor onterechte kinderopvangtoeslagterugvorderingen. Over de schade aan kinderen wordt nog geprocedeerd. Vast staat dat gegevens van ouders en ondernemers zijn gedeeld met overheden, semioverheden, banken en verzekeraars.”
Vijf jaar na de val van het kabinet is de politieke crisis voorbij. Voor Paula Bouwer en tienduizenden anderen is het schandaal dat nog altijd niet. Bron: Eemland1.
