Amersfoort zit klem in zijn warmtenet

Amersfoort wil van biomassa af, maar zit er tegelijkertijd steeds verder aan vast. Hoe kwam de stad zo klem te zitten – en wie heeft de sleutel? Een nieuwe serie van vier artikelen over de Amersfoortse warmtetransitie, drie jaar na ons onderzoek naar het warmtemonopolie. Deel 1: de balans na drie roerige jaren.

Op 9 april 2026 verscheen op de website van Warmtebedrijf Amersfoort een opvallend kort bericht: topman Valentijn Kleijnen “stapt uit het bedrijf”. Geen interview, geen terugblik. Toch was Kleijnen jarenlang een van de belangrijkste gezichten achter het Amersfoortse warmtenet. Zijn vertrek komt na drie roerige jaren waarin veel gebeurde waar eerder al voor werd gewaarschuwd.

Draaien zonder vergunning

In mei 2025 oordeelde de rechtbank dat de twee grote biomassacentrales aan de Computerweg en Magnesiumweg een natuurvergunning nodig hebben. Die hebben ze niet. De provincie Utrecht had jarenlang gesteld dat zo’n vergunning niet nodig was, maar de rechter oordeelde dat de stikstofuitstoot van de centrales niet mag worden weggestreept tegen de uitstoot die wordt bespaard doordat woningen van het gas afgaan. Het warmtebedrijf had de vergunning al in 2021 aangevraagd. De provincie wees die af omdat ze volgens haar niet nodig was. De centrales gingen vervolgens toch draaien. De provincie is tegen de uitspraak in beroep gegaan. In het uiterste geval hangt sluiting boven de markt. Warmteproducent Eemwarmte stelde ondertussen dat zelfs bij een faillissement de warmtelevering doorgaat. Het college van B en W liet de gemeenteraad weten de uitspraak af te wachten.

Hout uit Schotland

In september 2025 onthulde Omroep Gelderland dat Energie voor Elkaar, het moederbedrijf van Warmtebedrijf Amersfoort, in 2022 scheepsladingen stamhout uit Schotland had gehaald zonder deugdelijk duurzaamheidscertificaat. Dat botst met de belofte dat de centrales vooral lokaal en regionaal snoei- en resthout gebruiken. Het warmtebedrijf stelde dat het Schotse hout niet in Amersfoort is verbrand. Een jaar eerder moest het bedrijf echter al toegeven dat niet-gecertificeerd hout wél in de Amersfoortse ketels was beland: 1 procent van de aanvoer in 2023 en 5,6 procent in 2024. De gemeente controleert de herkomst van het hout niet zelf. Het bedrijf onderzocht de eerdere kwestie grotendeels zelf. Wethouder Jeroen Bulthuis zei dat het vertrouwen in het warmtebedrijf daardoor was geschaad.

Iedereen tegen, niemand eraf

In de gemeenteraad lijkt inmiddels geen partij biomassa nog te verdedigen. Eind 2024 werd een voorstel aangenomen om het gebruik zo snel mogelijk te minimaliseren. Toch blijft de praktijk weerbarstig. De twee biomassacentrales kregen van het Rijk subsidie toegekend die volgens gegevens van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland kan oplopen tot ruim 68 miljoen euro. Zolang die subsidie loopt, is biomassa volgens het college ‘zeer waarschijnlijk’ de goedkoopste warmtebron. Daarmee zit Amersfoort in een merkwaardige spagaat: de politiek wil van biomassa af, maar het financiële systeem maakt stoppen juist duur. Bovendien gaf het college eerder toe dat de duurzaamheidsafspraken met het warmtebedrijf niet juridisch afdwingbaar zijn.

Publiek warmtebedrijf

Amersfoort probeert daarom een nieuwe route te kiezen. Eind 2024 besloot de gemeenteraad met 29 stemmen voor en 7 tegen deel te nemen aan een publiek warmtebedrijf. De gemeente gaat daarin samen met staatsdeelneming EBN, netwerkbedrijf Netverder en de provincie Utrecht. Amersfoort krijgt een belang van 10 procent. De oprichting wordt eind dit jaar verwacht. Hoe de financiële risico’s van die miljoenendeelname precies worden verdeeld, is voor de gemeenteraad niet volledig inzichtelijk; de onderliggende haalbaarheidsstudie is geheim. 

Vergunningszaak

Ook het nieuwe coalitieakkoord maakt de spagaat zichtbaar. Biomassa wordt daarin omschreven als een “noodzakelijke tijdelijke brandstof”, die uiteindelijk alleen nog voor piekmomenten en noodgevallen moet worden gebruikt. Dit najaar komen belangrijke besluiten samen. Eind 2026 moet het Omgevingsprogramma Warmte klaar zijn. Daarin wordt per gebied vastgelegd hoe Amersfoort van het gas afgaat. Tegelijk valt het definitieve besluit over het publieke warmtebedrijf en loopt de vergunningszaak rond de biomassacentrales door.

Amersfoort heeft daarbij één belangrijk voordeel: tijd. Nog maar ongeveer vijf procent van de stad is aangesloten op het warmtenet. In Ede, waar hetzelfde concern een veel groter deel van de warmte levert, is die keuzevrijheid grotendeels verdwenen. De architect van het huidige warmtenet is vertrokken. De vraag die achterblijft: wie bouwt er verder – en vooral, voor wie? (Bron: De Stadsbron)https://www.eemland1.nl/nieuws/amersfoort-zit-klem-in-zijn-warmtenet/