Baarn, Bunschoten – Spakenburg en Soest zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog diep geraakt. In deze serie vertelt de redactie van Eemland1 in de aanloop naar Bevrijdingsdag de geschiedenis van huizen die de Duitse bezetting hebben meegemaakt. Vandaag: Villa Medan in Baarn.
De geschiedenis van Villa Medan in Baarn laat goed zien hoe één plek in korte tijd totaal van betekenis kan veranderen. De villa werd in 1886 gebouwd op een voormalige schietbaan. Jacobus Nienhuys, een vermogende tabaksplanter uit Nederlands-Indië en mede-oprichter van de Deli-Maatschappij, gaf de opdracht. Hij had zijn fortuin verdiend in de koloniale tabakshandel op Sumatra en noemde zijn villa Medan, naar de stad die het centrum vormde van die plantages. Zijn naam is overigens ook verbonden aan discussies over de arbeidsomstandigheden op de plantages in die periode, die historisch gezien omstreden zijn.
Kelder
Het huis staat in een statige omgeving tegenover het Baarnse Bos en straalt nog steeds rijkdom en rust uit. Die rust werd tijdens de Tweede Wereldoorlog volledig doorbroken. In de laatste fase van de bezetting, begin april 1945, werd Villa Medan door de Duitse Sicherheitsdienst (SD) ingericht als hoofdkwartier. Daarmee veranderde het pand van een welgestelde woonvilla in een plek van angst en onderdrukking. In de kelder van het gebouw, waar nu de verwarmingsketel staat, werden gevangenen vastgehouden en mishandeld. Onder hen waren verzetsmensen en onderduikers, onder wie Ernst van Kempen en de Joodse tandarts Aäron Loterijman.
Step
De gebeurtenissen rond Ernst van Kempen (22) zijn bijzonder aangrijpend. Hij was actief in het verzet in Baarn, samen met zijn broer. Toen Duitse soldaten op 27 april 1945 goederen in beslag namen uit de wijnkelder van zijn vader, besloot hij hen te volgen op een step. Fietsen waren immers gevorderd. Die achtervolging leidde hem naar het SD-hoofdkwartier aan de Generaal van Heutszlaan/hoek Julianalaan, waar hij werd gearresteerd. Na een verhoor werd de jonge Baarnaar nog dezelfde avond zonder vorm van proces geëxecuteerd in het nabijgelegen bosgebied.
Baarnse Bos
Die executies vonden plaats in het gebied van het Baarnse Bos, direct tegenover Villa Medan. Ook de 44 jarige Aäron Loterijman werd daar omgebracht. Hij was een ondergedoken Joodse tandarts, en was op het moment van zijn arrestatie in het bezit van het illegale blaadje, De Vliegende Hollander. Oostfrontveteraan en SS-beul Willi Kulla (34), die opgeleid was als slager, was verantwoordelijk voor de executies. Het lichaam van Van Kempen werd later opgegraven en herbegraven, terwijl Loterijman nooit is teruggevonden.
Kruisen
Na de bevrijding is geprobeerd de gebeurtenissen te verwerken en te herdenken. Op de plek van de executies kwamen kruisen en een gedenksteen. Ernst van Kempen kreeg een herbegrafenis op het R.K.-kerkhof in Baarn en wordt sindsdien lokaal herdacht. Zijn naam leeft voort in de scoutinggroep die naar hem is vernoemd. Jaarlijks bezoekt de groep op 23 april de herdenkingsplek in het bos. (Bron: Eemland1)
